Bir hastalıkla, bir kayıpla, bir kırılmayla…

Ve o noktada yalnızca beden değil; hayatın kendisi konuşmaya başlar.

Beden Ne Söyler?

Psikoloji literatüründe, beden ile duygu arasında güçlü bir ilişki olduğuna dair birçok yaklaşım vardır. Özellikle travma ve stres çalışmalarında, bedenin yaşanan deneyimlerin izini taşıyabildiği vurgulanır (van der Kolk, 2014).

Ancak burada önemli bir ayrım vardır:

Bedenin sinyallerini anlamaya çalışmak, hastalığın nedenini psikolojiye indirgemek değildir.

Bir hastalık “sen böyle yaşadığın için oldu” demek değildir. Ama yaşanan bir deneyim, kişiyi hayatına başka bir yerden bakmaya davet edebilir.

“Bu yaşadığın şey sana bir şey söylüyor olsaydı, ne söylüyor olurdu?”

Bu soru bir neden aramaz. Bir anlam alanı açar.

Ve bazen yanıt çok nettir:

“Ben hayatımın başrolü olmak istiyorum artık. Başkaları için yaşamak istemiyorum.”

Başrol Olmak Ne Demek?

Birçok insan hayatını fark etmeden şu şekilde yaşayabilir:

• Başkalarının beklentilerine göre
• Kırmamak için
• Uyum sağlamak için

Bu yaşam biçimi dışarıdan “sorunsuz” görünebilir. Ama içeride yavaş yavaş bir uzaklaşma başlar.

Kişi kendine şu soruyu sormayı bırakır:

“Ben ne istiyorum?”

Beden Ve Yaşam Arasındaki Bağ

Beden, biyolojik bir yapıdır. Ama aynı zamanda deneyimlerin yaşandığı yerdir.

Duygular bastırıldığında, ihtiyaçlar ertelendiğinde, sınırlar sürekli ihlal edildiğinde, kişi bunu her zaman bilinçli olarak fark etmeyebilir. Ancak bu, yaşamın yükünü ortadan kaldırmaz.

Bu nedenle bazı yaklaşımlar, kişinin yaşadığı fiziksel süreçlerle birlikte hayatına da bakmasının düzenleyici olabileceğini vurgular (Gabor Maté, 2003).

Bu, hastalığın nedeni değildir. Ama bir durup bakma fırsatı olabilir.

“Artık Başrol Olmak İstiyorum”

Bu cümle aslında birçok şeyi içinde taşır:

• Kendini ertelemiş olmak
• Kendi ihtiyaçlarını geri plana atmış olmak
• Başkalarının hayatında yan rol oynamak

Ve bir noktada şunu fark etmek:

“Ben de varım.”

Bu fark ediş çoğu zaman kolay gelmez. Çünkü kişi yalnızca yeni bir şey istemez; eski bir düzeni de bırakmak zorundadır.

Bu Farkındalık Neyi Değiştirir?

Kişi hayatının başrolü olmaya yaklaştıkça:

• Sınırlar daha görünür olur
• İhtiyaçlar daha netleşir
• İlişkiler yeniden değerlendirilir

Bu süreç bazen zorlayıcıdır. Çünkü alışılmış roller değişir.

Ama aynı zamanda düzenleyicidir. Çünkü kişi kendisiyle yeniden temas kurar.

Psikolojik Destek Sürecinde

Bu tür süreçlerde bireysel destek:

• Duygularla temas etmeyi
• Yaşam önceliklerini yeniden düzenlemeyi
• Kendi ihtiyaçlarını fark etmeyi
• Sınır koymayı öğrenmeyi destekleyebilir.

Amaç hastalığı açıklamak değildir. Amaç kişinin bu süreçte kendine nasıl eşlik edeceğini güçlendirmektir.

Beden bazen susmaz. Ama her zaman açık konuşmaz.

Bazen bir cümleyle ifade edilir:

“Artık başrol olmak istiyorum.”

Bu cümle bir suçlama değildir. Bir yön göstericidir.

KAYNAKÇA

Maté, G. (2003). When the Body Says No. Wiley.

van der Kolk, B. (2014). The Body Keeps the Score. Viking.

The post Bedenin sesi, yaşamın yönü: “Hayatımın Başrolü Olmak İstiyorum” first appeared on Klinik Psikolog Gözde Ceylan.

Bazı insanlar psikoterapiye başladıklarında şunu fark eder:

Duygular azalmamıştır. Hatta bazen artmış gibi hissedilir.

“Eskiden bu kadar yoğun hissetmiyordum.” “Şimdi daha çok fark ediyorum ve bu zor geliyor.” Bu ifade çoğu zaman bir gerileme değil; bir farkındalık artışıdır.

Duygular Azalmaz, Görünür Olur

Birçok kişi gündelik yaşamda duygularını bastırarak ya da dar bir çerçevede yaşayarak ilerler.

• Yalnızca öfkeyi hisseder
• Ya da yalnızca üzüntüyü
• Ya da hiçbirini net olarak ayırt edemez

Psikoterapi süreciyle birlikte kişi şunu fark etmeye başlar:

“Ben sadece üzgün değilim.”
“Ben aynı anda kırgınım, hayal kırıklığına uğramışım, yalnız hissediyorum ve öfkeliyim.”

Duyguların bu şekilde ayrışması, duygusal farkındalık olarak tanımlanır ve psikolojik esneklikle ilişkilidir (Kashdan et al., 2015).

Bu noktada duygular çoğalmamıştır. Sadece görünür hâle gelmiştir.

Tek Noktaya Sıkışmak ve Yoğun Duygu

Bazı insanlar duygularını tek bir başlık altında yaşar.

Örneğin:

• Tüm kırgınlıklar “öfke”ye dönüşür
• Tüm kayıplar “boşluk” olarak hissedilir

Bu durum, duygusal deneyimin daralmasına neden olur.

Araştırmalar, duyguları ayrıştırabilme becerisinin (emotional granularity) düşük olduğu durumlarda, duyguların daha yoğun ve yönetilmesi zor yaşandığını göstermektedir (Barrett et al., 2001).

Yani mesele duygunun büyüklüğü değil; duygunun nasıl işlendiğidir.

Psikoterapi Ne Sağlar?

Psikoterapi, kişiye şu becerileri kazandırabilir:

• Duyguyu fark etmek
• Duyguyu isimlendirmek
• Duygunun kaynağını anlamak
• Aynı duruma farklı açılardan bakabilmek
• Alternatif anlamlar geliştirebilmek

Bu süreç, bilişsel esneklikle ilişkilidir (Beck, 2011).

Kişi artık yalnızca tek bir anlam üzerinden ilerlemez. Farklı olasılıkları da görebilir.

Neden Zorlayıcıdır?

Çünkü psikoterapi çoğu zaman bir yaraya bakmayı içerir.

Ve yaraya bakmak:

• Kaçındığımız duygularla temas etmeyi
• Bastırdığımız anıları hatırlamayı
• Acıyı yeniden hissetmeyi gerektirebilir. Bu nedenle psikoterapi her zaman “iyi hissettiren” bir süreç değildir.

Bazen kişi seanslardan sonra:

• Yorgun hissedebilir
• Duygusal olarak zorlanabilir
• Daha fazla düşünmeye başlayabilir

Bu, sürecin doğal bir parçasıdır.

Çünkü konuşulan şey yalnızca bir olay değil; bir deneyim, bir iz, bir duygusal hafızadır.

“Çiçek Tarlası” Olmayan Bir Süreç

Psikoterapi çoğu zaman dışarıdan şöyle hayal edilir:

Konuşulur, rahatlanır, iyi hissedilir. Ancak süreç her zaman böyle ilerlemez.

Bazen:

• Aynı konu tekrar tekrar konuşulur
• Aynı duygu defalarca hissedilir
• Aynı yerden geçmek zorunda kalınır

Bu tekrarlar, öğrenmenin ve işlemenin bir parçasıdır.

Duygular tek seferde çözülmez. Zamanla, temas edildikçe düzenlenir.

Peki Sonra Ne Olur?

Bu süreçten geçen birçok kişi şunu fark eder:

Duygular kaybolmaz.
Ama taşınabilir hâle gelir.

• Üzüntü artık boğmaz
• Öfke kontrol etmez
• Hayal kırıklığı tanınır

Bu durum, duygusal düzenleme kapasitesinin artmasıyla ilişkilidir (Gross, 2015).

Kişi artık duygularıyla baş başa kalabilir. Onlardan kaçmak zorunda kalmaz.

Bu farkındalık yalnızca iç dünyayı değil; ilişkileri de etkiler.

Kişi:

• Sınırlarını daha net koyabilir
• İhtiyaçlarını daha açık ifade edebilir
• İlişkilerde daha bilinçli seçimler yapabilir

Çünkü artık yalnızca tepki vermez; ne yaşadığını bilir.

Bireysel Yolculuk ve Cesaret

Duygulara bakabilmek bir beceridir. Ama aynı zamanda bir cesarettir.

Çünkü bu süreçte kişi şunu yapar:

Kendinden kaçmamayı seçer. Bu seçim kolay değildir. Ama düzenleyicidir.

Psikoterapi her zaman rahatlatmaz. Ama kişinin kendine yaklaşmasını sağlar.

Duygularla temas etmek bazen zorlayıcıdır. Ama bu temas, duyguların daha yaşanabilir hâle gelmesini mümkün kılar.

KAYNAKÇA

Barrett, L. F., et al. (2001). Knowing what you’re feeling. Personality and Social Psychology Bulletin.

Beck, J. S. (2011). Cognitive Behavior Therapy: Basics and Beyond. Guilford Press.

Gross, J. J. (2015). Emotion regulation. Psychological Inquiry.

Kashdan, T. B., et al. (2015). Emotional differentiation. Current Directions in Psychological Science.

The post Duygulara Bakabilme Cesareti first appeared on Klinik Psikolog Gözde Ceylan.

“Biraz daha iyi olmalıydı.”
“Bu kadarla yetinmemeliyim.”
“Hata yapmamam gerekirdi.”

Bu cümleler çoğu zaman çalışkanlığın değil, iç eleştirmenin sesidir.

Mükemmeliyetçilik dışarıdan bakıldığında disiplin, yüksek standart ve başarı motivasyonu gibi görünebilir. Ancak psikolojik açıdan her mükemmeliyetçilik sağlıklı değildir. İç eleştirmenle birleştiğinde, kişi için sürdürülemez bir baskı hâline gelebilir.

Mükemmeliyetçilik Nedir?

Hewitt ve Flett’in (1991) çok boyutlu mükemmeliyetçilik modeline göre mükemmeliyetçilik üç biçimde görülebilir:

1. Kendine yönelik mükemmeliyetçilik – Kişinin kendisine yüksek standartlar koyması
2. Başkalarına yönelik mükemmeliyetçilik – Diğerlerinden kusursuzluk bekleme
3. Toplumsal olarak dayatılmış mükemmeliyetçilik – “Benden mükemmel olmam bekleniyor” algısı

Özellikle toplumsal olarak dayatılmış mükemmeliyetçilik, yoğun öz eleştiri ve depresif belirtilerle ilişkili bulunmuştur (Hewitt & Flett, 2002).

İç Eleştirmen Bu Tablonun Neresinde?

İç eleştirmen, mükemmeliyetçiliğin denetleyici mekanizmasıdır.

Mükemmeliyetçilik “daha iyisini yapmalıyım” derken, iç eleştirmen “yeterince iyi değilsin” der. Bu ikili birlikte çalıştığında kişi sürekli bir performans baskısı altında kalabilir.

Bilişsel kurama göre mükemmeliyetçilik çoğu zaman şu temel inançlara dayanır (Beck, 2011):

• “Değerim başarımla ölçülür.”
• “Hata yaparsam kabul edilmem.”
• “Zayıflık göstermemeliyim.”

Bu inançlar tetiklendiğinde iç eleştirmen devreye girer ve kimliğe yönelik genelleyici yargılar üretir.

Sağlıklı Standartlar Vs. Yıkıcı Mükemmeliyetçilik

Her yüksek hedef koymak mükemmeliyetçilik değildir. Araştırmalar “uyumlu (adaptive)” ve “uyumsuz (maladaptive)” mükemmeliyetçilik ayrımını yapmaktadır (Stoeber & Otto, 2006).

Uyumlu mükemmeliyetçilik:

• Yüksek hedef koyar
• Hata toleransı vardır
• Esnektir
• Başarısızlıkta kimliği sorgulamaz

Uyumsuz mükemmeliyetçilik:

• Hata intoleransı yüksektir
• Sürekli kendini yargılar
• Başarıyı içselleştiremez
• Küçük hatayı bile genelleştirir

Uyumsuz mükemmeliyetçilik ile öz eleştiri arasında güçlü bir ilişki bulunmuştur (Werner et al., 2012).

Mükemmeliyetçilik Neden Cazip Gelir?

Çünkü başlangıçta işe yarar.

• Başarı getirir
• Takdir kazandırır
• Kontrol hissi sağlar

Ancak zamanla eşik yükselir. Başarı artık rahatlatmaz; sadece yeni bir çıta belirler.

Kişi şöyle demeye başlar:

“Yeterli değil.”
“Daha iyisi mümkün.”
“Henüz hak etmedim.”

Bu noktada mükemmeliyetçilik performans stratejisi olmaktan çıkar; kimlik savunmasına dönüşür.

İlişkilerde Etkisi

Mükemmeliyetçi ve güçlü iç eleştirmeni olan kişiler:

• Hata yapmaktan kaçınabilir
• Yardım istemekte zorlanabilir
• Zayıf görünmekten korkabilir
• Partnerinden de yüksek standartlar bekleyebilir

Bu durum ilişkide mesafe yaratabilir. Ayrıca kişi partnerinden gelen olumlu geri bildirimi içselleştirmekte zorlanabilir. Çünkü iç eleştirmen “gerçek değil” diye fısıldar.

Bedensel ve Duygusal Sonuçlar

Yoğun mükemmeliyetçilik ve öz eleştiri:

• Anksiyete
• Tükenmişlik
• Depresyon
• Erteleme davranışı

ile ilişkili bulunmuştur (Smith et al., 2018).

İlginç bir biçimde, aşırı mükemmeliyetçilik ertelemeyi de artırabilir. Çünkü kişi “mükemmel olmayacaksa başlamayayım” diyebilir.

Dönüşüm Nasıl Mümkün?

Araştırmalar öz-şefkat temelli yaklaşımların mükemmeliyetçilik üzerindeki baskıyı azaltabileceğini göstermektedir (Neff & Germer, 2013).

Dönüşüm şu alanlarda çalışılabilir:

• Başarı = değer denkliğini sorgulamak
• Hata toleransı geliştirmek
• İç eleştirmeni gözlemlemek
• Standart ile öz değer arasına mesafe koymak
• Esneklik pratiği geliştirmek

Amaç hedefleri düşürmek değil; kimliği hedeflerden ayırmaktır.

Bireysel Destek Sürecinde Nasıl Çalışılır?

Bireysel danışmanlık sürecinde:

• Temel inançlar keşfedilir
• İç eleştirmenin dili analiz edilir
• Uyumlu ve uyumsuz mükemmeliyetçilik ayrıştırılır
• Öz-şefkat pratikleri geliştirilir
• Performans baskısı ile kimlik arasındaki bağ zayıflatılır

Bu süreç, “daha az hedef koy” demek değildir. “Daha adil bir iç ses geliştir” demektir.

Mükemmeliyetçilik bazen başarının yakıtıdır.Ama iç eleştirmenle birleştiğinde kişinin kendine karşı acımasızlaşmasına yol açabilir.

Belki de asıl soru şudur:

Ben daha iyisini yapmak istediğim için mi çabalıyorum, yoksa yetersiz hissetmemek için mi?

KAYNAKÇA

Beck, J. S. (2011). Cognitive Behavior Therapy: Basics and Beyond. Guilford Press.

Hewitt, P. L., & Flett, G. L. (1991). Perfectionism in the self and social contexts. Journal of Personality and Social Psychology.

Hewitt, P. L., & Flett, G. L. (2002). Perfectionism and stress processes. Journal of Personality and Social Psychology.

Neff, K. D., & Germer, C. (2013). A randomized controlled trial of mindful self-compassion. Journal of Clinical Psychology.

Smith, M. M., et al. (2018). Perfectionism and psychopathology: A meta-analysis. Clinical Psychology Review.

Stoeber, J., & Otto, K. (2006). Positive conceptions of perfectionism. Personality and Social Psychology Review.

Werner, K. H., et al. (2012). Self-criticism and depression: A meta-analysis. Clinical Psychology Review.

The post Mükemmeliyetçilik ve İç Eleştirmen first appeared on Klinik Psikolog Gözde Ceylan.

İlişkilerde sık duyulan bir cümle vardır:
“Ben sevildiğimi hissetmiyorum.”

Bu cümle çoğu zaman sevginin olmadığı anlamına gelmez.
Bazen sevgi vardır; fakat ifade biçimi, karşı tarafın anladığı dilde değildir.

Gary Chapman’ın ortaya koyduğu “Sevginin Beş Dili” yaklaşımı, sevginin farklı insanlar tarafından farklı biçimlerde algılandığını ileri sürer (Chapman, 1992). Chapman’a göre bireylerin duygusal yakınlık ve sevgi algısı beş temel ifade biçimi etrafında toplanır.

Sevginin Beş Dili Nedir?

Chapman’a göre sevgi şu beş temel yolla ifade edilir:

1. Onaylayıcı Sözler – Takdir, teşekkür, sözel destek
2. Nitelikli Zaman – Birlikte dikkatli ve odaklı vakit geçirmek
3. Hediye Alma – Sembolik ya da anlamlı nesnelerle değer göstermek
4. Hizmet Davranışları – Yardım etmek, yük hafifletmek
5. Fiziksel Temas – Sarılmak, dokunmak, fiziksel yakınlık

Bu model özellikle romantik ilişkilerde yaygın biçimde kullanılsa da, aile ve sosyal ilişkilerde de açıklayıcı olabilir.

Neden Bazen Sevgi Hissedilmez?

Bir kişinin sevgi dili “nitelikli zaman” olabilirken, partnerinin sevgi dili “hizmet davranışları” olabilir.

Örneğin:

• Biri hediye alarak sevgisini gösterir.
• Diğeri birlikte sohbet etmek ister.

Her iki taraf da çaba göstermesine rağmen doyum azalabilir.
Çünkü verilen şey ile beklenen şey örtüşmemektedir.

Araştırmalar, ilişkisel doyumun büyük ölçüde algılanan karşılıklılıkla bağlantılı olduğunu göstermektedir (Gottman & Levenson, 1999). Algı ile niyet arasındaki uyumsuzluk, duygusal mesafe yaratabilir.

Kendi Sevgi Dilini Bilmek Neden Önemli?

Sevgi dili yalnızca karşı tarafı anlamak için değil;
kişinin kendi ihtiyaçlarını fark etmesi için de önemlidir.

Bir kişi kendi sevgi dilini bilmiyorsa:

• Neye ihtiyaç duyduğunu net ifade edemez
• Doyumsuzluğun kaynağını tanımlayamaz
• Sürekli “bir şey eksik” hissi yaşayabilir

Bağlanma ve ilişki doyumu üzerine yapılan çalışmalar, bireyin kendi duygusal ihtiyaçlarını tanımlayabilmesinin ilişki kalitesini artırdığını göstermektedir (Johnson, 2004). Dolayısıyla mesele yalnızca karşı tarafın sevgi dilini keşfetmek değildir;
önce kendi dilini fark etmektir.

Karşılıklılık Ve Duygusal Ayna

İlginç bir nokta şudur:
Araştırmalar, kişiler kendi duygusal ihtiyaçları karşılandığında, partnerlerinin ihtiyaçlarına daha açık hâle geldiklerini göstermektedir (Algoe, 2012).

Yani:

• Kendi sevgi dili görülen kişi,
• Karşı tarafın diline adım atma konusunda daha gönüllü olabilir.

Örneğin:

• Sevgi dili hediye olan kişi hediye aldığında,
• Partnerinin hizmet davranışlarına daha duyarlı hâle gelebilir.

Bu durum bir “alışveriş” değil; duygusal güvenin artmasıdır.

Sadece Romantik İlişkilerde Mi?

Aile İlişkilerinde

Bir ebeveynin sevgi dili hizmet olabilirken, çocuğun sevgi dili nitelikli zaman olabilir.
“Senin için her şeyi yapıyorum” cümlesi, çocuk tarafından yeterli görülmeyebilir.

Sosyal İlişkilerde

Bir arkadaş sürekli yardım teklif ederken, diğeri duygusal destek bekliyor olabilir.
Niyet ile ihtiyaç örtüşmediğinde kırgınlık oluşabilir.

Bu nedenle sevgi dili farkındalığı yalnızca partner ilişkilerinde değil; tüm yakın ilişkilerde işlevseldir.

Sevgi Dilleri Ve İlişki Doyumu

Chapman’ın modeli klinik gözlemlere dayansa da, ilişki doyumu üzerine yapılan araştırmalar şunu göstermektedir:

• Algılanan ilgi ve değer görme duygusu
• Karşılıklı duyarlılık
• Duygusal ihtiyaçların karşılanması

ilişki memnuniyetiyle güçlü biçimde ilişkilidir (Gottman & Levenson, 1999; Johnson, 2004).

Dolayısıyla sevgi dili çalışmaları, temelde şu soruya hizmet eder: “Karşımdaki kişi sevgimi hangi yolla algılıyor?”

Sevgi Dili Farkındalığı İlişkiyi Nasıl Kolaylaştırır?

Sevgi dili farkındalığı:

• Yanlış anlamaları azaltır
• “Sevilmiyorum” algısını yeniden çerçeveler
• Beklentileri görünür kılar
• İletişimi somutlaştırır

Ancak burada önemli bir nokta vardır: Sevgi dili bir zorunluluk listesi değildir.

Amaç karşı tarafı dönüştürmek değil; karşılıklı duyarlılık geliştirmektir.

Sevgi çoğu zaman vardır. Fakat her zaman aynı dilde konuşulmaz.

Kendi sevgi dilini bilmek, karşı tarafın sevgi dilini keşfetmek kadar önemlidir.

İlişkide doyum, yalnızca sevgi göstermekle değil; gösterilen sevginin algılanmasıyla artar.

Belki de asıl soru şudur:

Ben sevgimi hangi dilde ifade ediyorum? Ve karşımdaki kişi bunu hangi dilde duymayı bekliyor?

KAYNAKÇA

Algoe, S. B. (2012). Find, remind, and bind: The functions of gratitude in everyday relationships. Social and Personality Psychology Compass, 6(6), 455–469.

Chapman, G. (1992). The Five Love Languages. Northfield Publishing.

Gottman, J. M., & Levenson, R. W. (1999). What predicts change in marital interaction over time? Journal of Family Psychology, 13(3), 303–317.

Johnson, S. M. (2004). The Practice of Emotionally Focused Couple Therapy. Brunner-Routledge.

The post Sevginin Beş Dili: first appeared on Klinik Psikolog Gözde Ceylan.

Ancak tüm bunlara rağmen bazı çiftler bir noktada yeniden denemek ister.

Bu noktada kritik soru şudur:
Boşanmayı konuşmuş olmak, ilişkinin onarılamaz olduğu anlamına mı gelir?

Yanıt her zaman “evet” değildir.

Boşanma Noktasına Gelmek Neyi Gösterir?

Boşanma kararı çoğu zaman ilişkinin bitmiş olduğunu değil;
mevcut ilişki biçiminin sürdürülemez olduğunu gösterir.

Gottman’ın uzun yıllara dayanan araştırmaları, ilişkilerin genellikle belirli iletişim kalıpları nedeniyle yıprandığını ortaya koymuştur (Gottman & Levenson, 1999). Eleştiri, savunma, küçümseme ve duvar örme gibi tekrar eden etkileşim biçimleri, duygusal bağı zayıflatır.

Dolayısıyla mesele çoğu zaman “birbirini sevmemek” değil;
ilişkinin işleyiş biçimidir.

Yeniden Devam Etmek Ne Demektir?

Boşanmayı konuşmuş olmak ya da bir süre ayrı yaşamış olmak, duygusal bağın tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. Ancak yeniden bir araya gelmek, eski düzenin devamı demek değildir.

Yeniden devam etmek şunları gerektirir:

• Eski defterlerin hesaplarının kapatılması
• Tekrarlayan meselelerin açık biçimde konuşulması
• Sorumlulukların karşılıklı görülmesi
• Yeni bir iletişim zemini kurulması

Araştırmalar, çiftlerin yalnızca sorunları konuşmasının değil; bu sorunların altında yatan anlamları anlayabilmesinin de belirleyici olduğunu göstermektedir (Johnson, 2004).

Eski Defterleri Kapatmak

Yeniden birlikte olma kararı verildiğinde, en büyük risk geçmişin sürekli gündeme taşınmasıdır.

“Sen zaten o zaman da…”
“Geçen sene yaptığın…”

Bu tür geri dönüşler, ilişkinin yeniden inşasını zorlaştırır.

Eski meselelerin kapatılması, unutmak değil;
konuşulmuş, anlaşılmış ve uzlaşılmış olması anlamına gelir.

Uzlaşma, her konuda aynı fikirde olmak değildir.
Ancak her iki tarafın da “bu konuyu tekrar aynı şekilde yaşamayacağız” diyebilmesidir.

İletişim Kalıplarını Değiştirmek

Boşanma eşiğine gelmiş birçok çiftte ortak nokta, iletişim kalıplarının sertleşmiş olmasıdır.

Araştırmalar, olumsuz etkileşim döngülerinin tekrar etmesinin ilişki doyumunu ciddi biçimde azalttığını göstermektedir (Gottman & Levenson, 1999).

Eğer yeniden deneme sürecinde:

• Aynı suçlayıcı dil
• Aynı savunma biçimi
• Aynı kaçınma stratejileri
  kullanılmaya devam ederse sonuç büyük olasılıkla değişmez.

Bu nedenle yeniden başlamak, yalnızca birlikte kalmaya karar vermek değil;
iletişim biçimini dönüştürmek anlamına gelir.

Hangi Koşullarda Boşanmadan Uzaklaşma Mümkün Olabilir?

Her ilişki için geçerli tek bir formül yoktur. Ancak literatür bazı belirleyici koşullara işaret etmektedir:

1. Her iki tarafın da ilişki için gönüllü çaba göstermesi
2. Sorunların inkâr edilmemesi
3. Karşılıklı sorumluluk alabilme kapasitesi
4. İletişim biçimini değiştirme niyeti
5. Güvenin yeniden inşa edilebilir olması

Eğer bu unsurlar yoksa, yalnızca “denemek” yeterli olmayabilir.

Ancak bu unsurlar mevcutsa, boşanma kararı alınmış olsa dahi yeniden evlilik içinde devam etmek mümkündür.

Duygusal Yeniden Evlenme

Bazı çiftler hukuki olarak evli kalırken duygusal olarak ayrılmış olabilir. Bazıları ise hukuki olarak ayrılık eşiğine gelmişken duygusal bağlarını yeniden kurabilir.

Bu nedenle asıl mesele resmi statü değil;
duygusal bağın onarımıdır.

Johnson’ın bağlanma temelli çalışmaları, çiftlerin güvenli bağ kurma kapasitesini yeniden geliştirebildiklerinde ilişkinin toparlanabildiğini göstermektedir (Johnson, 2004).

Çift Danışmanlık Sürecinde Neler Çalışılır?

Çift danışmanlık sürecinde genellikle şu alanlar ele alınır:

• Olumsuz iletişim döngülerinin haritalanması
• Tetikleyici noktaların belirlenmesi
• Öfke ve kırgınlık altında yatan ihtiyaçların görünür kılınması
• Güvenin yeniden inşası
• Gelecek için yeni bir ilişki sözleşmesi oluşturulması

Amaç taraflardan birini haklı çıkarmak değil; ilişkinin sistemini anlamaktır.

Bazı çiftler bu süreçte yeniden bağ kurabilir.
Bazıları ise daha net bir ayrılık kararı verebilir.
Her iki sonuç; belirsizlik içinde kalmaktan daha düzenleyici olabilir.

Bir kez boşanmayı konuşmuş olmak, ilişkinin mutlaka boşanmayla sonuçlanacağı anlamına gelmez.

Ancak yeniden birlikte kalmak da yalnızca bir karar değildir.
Yeni bir ilişki biçimi gerektirir.

Eski iletişim kalıpları değişmeden, sonuçların değişmesi beklenemez.

Boşanma eşiğine gelmiş bir evlilik, bazı koşullar sağlandığında yeniden yapılandırılabilir.
Bu koşullar sağlanmadığında ise yalnızca zaman kazanılmış olur.

Belki de asıl soru şudur:

Biz eski ilişkiyi mi sürdürmek istiyoruz,
yoksa yeni bir ilişki kurmaya hazır mıyız?

KAYNAKÇA

Gottman, J. M., & Levenson, R. W. (1999). What predicts change in marital interaction over time? Journal of Family Psychology, 13(3), 303–317.

Johnson, S. M. (2004). The Practice of Emotionally Focused Couple Therapy. Brunner-Routledge.

The post Boşanma Eşiğinde İlişkiyi Yeniden Yapılandırmak Mümkün Mü? first appeared on Klinik Psikolog Gözde Ceylan.

Bazı ilişkilerde kişi “hayır” diyemez.
Demek ister, içinde netlik vardır.
Ama tam o noktada bir şey olur.

Karşı taraf üzülür.
Kırılır.
Sessizleşir.
Ya da şöyle der:

“Ben senin için bunu yapmaz mıydım?”
“Bunu bana nasıl yaparsın?”
“Demek ki benim için o kadar da önemli değilim.”

Ve kişi bir anda kararından uzaklaşır.

Çünkü artık mesele “ne istiyorum?” değildir.
Mesele, “onu üzmeden nasıl davranırım?” olmuştur.

Duygusal Manipülasyonun Daha Sessiz Bir Biçimi

Duygusal manipülasyon her zaman açık saldırı içermez.
Bazen çok daha örtük ilerler.

Bu biçimde:

• Talep doğrudan söylenmez
• Ama karşı tarafın duygusal tepkisi üzerinden iletilir
• Ve kişi, karşı tarafın duygusunu düzenlemekle yükümlü hisseder

Bu durum literatürde, kişilerarası ilişkilerde suçluluk uyandırma yoluyla etki kurma biçimlerinden biri olarak ele alınır (Baumeister et al., 1994).

Kişi şunu düşünmeye başlar:

“Eğer bunu yapmazsam kötü biri olurum.”

Suçluluk Nasıl Bir Araç Haline Gelir?

Suçluluk duygusu normalde düzenleyici bir duygudur.
İlişkilerde empatiyi ve sorumluluğu destekler.

Ancak bazı ilişkilerde bu duygu:

• Sürekli tetiklenir
• Orantısız kullanılır
• Kişinin sınırlarını aşmasına neden olur

Araştırmalar, kronik suçluluk hissinin kişinin kendi ihtiyaçlarını bastırmasına ve ilişkide tek taraflı fedakârlık geliştirmesine yol açabileceğini göstermektedir (Tilghman-Osborne et al., 2010).

Bu Dinamik Nasıl Çalışır?

Kişi bir sınır koyar ya da bir ihtiyacını dile getirir.

Karşı taraf:

• Üzüntü gösterir
• Kırgınlık vurgular
• Geçmişte yaptıklarını hatırlatır

Ve konuşma şuraya kayar:

“Ben ne istiyorum?”dan à “Onu nasıl incitmem?”e

Bu noktada kişi, kendi kararının sonuçlarını değil; karşı tarafın duygularını taşımaya başlar.

Neden Fark Etmek Zordur?

Çünkü bu durum çoğu zaman “kötü niyet” gibi görünmez.

Aksine:

• Duygusal bağ var gibi hissedilir
• Vicdan devreye girer
• Empati çalışır

Kişi kendine şunu söyleyebilir:

“Ben zaten düşünceli biriyim.”
“Onu üzmek istemem.”

Ancak burada ince bir çizgi vardır:

Empati ile kendinden vazgeçmek aynı şey değildir.

Hangi Noktada Zorlayıcı Hale Gelir?

Şu durumlar tekrar ediyorsa:

• Her “hayır” suçluluk yaratıyorsa
• Karşı tarafın duygusu senin kararını belirliyorsa
• Sürekli açıklama yapma ihtiyacı hissediyorsan
• Kendi ihtiyacın geri planda kalıyorsa

burada suçluluk duygusu bir düzenleyici olmaktan çıkıp yönlendirici bir araca dönüşebilir.

İlişki Türlerine Göre Nasıl Görülür?

Romantik ilişkilerde

“Ben senin için her şeyi yapıyorum.” → Karşılık beklentisi suçluluk üzerinden kurulur

Aile ilişkilerinde

“Biz senin için neler yaptık.” → Karar alma özgürlüğü duygusal borca bağlanır

 İş hayatında

“Ekibi yarı yolda bırakmazsın değil mi?” → Sınır koymak sadakatsizlik gibi sunulur

 Arkadaşlıkta

“Sen değiştin, eskisi gibi değilsin.” → Mesafe koyma suçlulukla engellenir

KİŞİ NE YAŞAR?

Bu dinamik içinde kişi:

• Kendi ihtiyacını ikinci plana atar
• Karar verirken huzur değil, suçluluk hisseder
• “İyi biri olma” üzerinden davranır

Zamanla şu iç ses oluşabilir:

“Ben ne istersem isteyeyim, birileri kırılacak.”

Bu da karar verme kapasitesini zayıflatır.

Kendini Korumak Ne Demektir?

Kendini korumak, karşı tarafın duygusunu yok saymak değildir.
Ama o duygunun sorumluluğunu tamamen üstlenmek de değildir.

Şu ayrımı yapmak önemli olabilir:

• Onu üzebilirim
  ama
• Onun duygusundan ben sorumlu değilim

Bu ayrım, sınır koymanın temelidir.

Bir karar verirken kendine şu soruyu sormak:

“Bunu gerçekten istediğim için mi yapıyorum, yoksa suçluluk hissetmemek için mi?”

Bu soru, yönün değiştiği noktayı görünür kılar.

Bireysel Destek Sürecinde Nasıl Çalışılır?

Bu tür dinamikler bireysel danışmanlık sürecinde genellikle şu başlıklarda ele alınır:

• Suçluluk duygusunun kökeni
• Sınır koyma becerileri
• Aileden öğrenilen “iyi insan olma” kalıpları
• Duygu–sorumluluk ayrımı
• Kendi ihtiyacını fark etme ve ifade etme

Amaç kişiyi daha az empatik yapmak değildir.  Empati ile öz-saygı arasındaki dengeyi kurmaktır.

Bazı ilişkilerde kişi karşı tarafı kırmamak için kendini kırar. Bu, çoğu zaman fark edilmeden olur. Ama bir noktada şu soru belirir:

Ben gerçekten seçim mi yapıyorum, yoksa suçluluk mu beni yönlendiriyor?

KAYNAKÇA

Baumeister, R. F., Stillwell, A. M., & Heatherton, T. F. (1994). Guilt: An interpersonal approach. Psychological Bulletin.

Beck, J. S. (2011). Cognitive Behavior Therapy: Basics and Beyond. Guilford Press.

Tilghman-Osborne, C., Cole, D. A., & Felton, J. W. (2010). Definition and measurement of guilt. Clinical Psychology Review.

The post Duygusal Manipülasyon: Suçluluk Üzerinden Yönlendirme first appeared on Klinik Psikolog Gözde Ceylan.

Bazı ilişkilerde sorun, çatışmanın varlığı değildir. Sorun, çatışmanın hiç temas edilemeyen bir alanda kalmasıdır. Kişi derdini anlatır, duygusunu ifade eder, ihtiyacını dile getirir; ancak karşısında ya sessizlik ya da konuyu kapatan bir mesafe bulur.

Bu noktada birçok kişi şunu sormaya başlar:
“Ben mi fazla şey istiyorum?”
“Bu kadarına gerçekten ihtiyaç var mı?”

Oysa mesele çoğu zaman ihtiyacın fazlalığı değil; karşı tarafın duygusal kapasitesinin sınırlılığıdır.

Duygusal körlük nedir, ne değildir?

Duygusal körlük; kişinin kendi duygusal deneyimini fark etmekte, adlandırmakta ve karşısındaki kişinin duygusal sinyallerini anlamlandırmakta zorlanmasıyla ilişkilidir. Bu durum her zaman bilinçli bir umursamazlık ya da kötü niyet içermez. Çoğu zaman gelişimsel süreçler, erken dönem bağlanma deneyimleri ve öğrenilmiş ilişki örüntüleriyle ilişkilidir (Siegel, 2012).

Ancak niyetin masum olması, ilişkinin etkisini hafifletmez.

Duygusal körlüğü olan biriyle yaşamak, çoğu zaman şu deneyimleri beraberinde getirir:

• Sürekli anlatmak zorunda kalmak
• Duyguyu sadeleştirip “makul” hâle getirmeye çalışmak
• Anlaşılamadığını hissetmek ama bunu dile getirmekte zorlanmak

Bu tekrar eden çaba, zamanla duygusal yorgunluğa dönüşür.

Duygusal körlük ile kasıtlı ihmal arasındaki fark

Bu noktada kritik bir ayrım yapmak gerekir.

Duygusal körlük, kapasiteyle ilgilidir.
Kasıtlı ihmal ise tercihle.

Duygusal körlükte kişi:

• Duygusal sinyali gerçekten fark etmeyebilir
• Ne beklendiğini anlamakta zorlanabilir
• “Sorun yok sanıyordum” diyebilir

Kasıtlı ihmalkâr ilişkide ise kişi:

• Söyleneni duyar ama önemsemez
• İhtiyacın varlığını kabul eder ama karşılamayı seçmez
• Konuyu sürekli erteleyerek gücü elinde tutar

Buradaki ayırt edici nokta şudur:
Kişi fark ettiğinde ne yapıyor?

Eğer fark ettiğinde:

• Savunmaya geçiyor
• Konuyu küçümsüyor
• Sorumluluğu karşı tarafa yüklüyorsao zaman mesele körlükten çıkıp ilişkisel ihmal alanına girer.

Bu ayrım önemlidir çünkü kişi, “anlamıyor” diye kaldığı bir ilişkide aslında anlamasına rağmen ilgilenmeyen biriyle karşı karşıya olabilir. Bu durumda yaşanan şey çoğu zaman duygusal geçersizleştirme olur.

“O böyle, ben de idare ederim” noktası

Birçok kişi bu tür ilişkilerde uyum sağlamak adına kendi beklentilerini küçültür:
“Zaten böyle biri.”
“Daha fazlasını beklememeliyim.”

Bu noktada görünürde bir kabulleniş vardır; ancak çoğu zaman bu kabulleniş, yas tutulmamış bir kaybın üstünü örtme hâlidir. Kişi, ilişkide alamayacaklarını fark eder ama bu farkındalıkla gelen üzüntüyü yaşamaya izin vermez.

Bağlanma kuramı, ilişkilerde yalnızca fiziksel varlığın değil, duygusal erişilebilirliğin belirleyici olduğunu vurgular (Bowlby, 1988). Yani birinin “orada olması”, duygusal olarak “ulaşılabilir” olduğu anlamına gelmez.

İlişkide kapasite ile beklenti uyumsuzluğu

Mesele beklentinin “fazla” olup olmaması değildir; beklenti ile kapasitenin uyumlu olup olmadığıdır.

Bir ilişkide kişi, partnerinin veremeyeceği bir şeyi talep ediyor olabilir. Bu durumda sorun talebin kendisi değil, talebin yanlış yerden beklenmesidir. Ancak kişi bunu fark ettiğinde iki seçenekle karşılaşır:

1. Beklentiyi gerçekçi bir yere çekmek
2. İlişkinin kendi ihtiyaçlarını karşılamadığını kabul etmek

Bu noktada kişi, partnerini değiştirmeye çalıştıkça daha çok yorulur. Çünkü değişmesi gereken şey çoğu zaman karşı taraf değil; ilişkinin bu haliyle sürdürülebilir olup olmadığına dair içsel karardır.

Peki böyle bir ilişkide duygusal ihtiyaçlar karşılanabilir mi?

Bu sorunun maalesef ki romantik bir cevabı yok; ama dürüst bir cevabı var.

Duygusal körlüğü olan bir partnerle, kişinin tüm duygusal ihtiyaçlarının yalnızca bu ilişki içinde karşılanması çoğu zaman mümkün değildir.

Bu, kişinin değersizliğinden değil; ilişkinin kapasitesinden kaynaklanır.

Bazı kişiler bu durumda:

• Duygusal ihtiyaçlarının bir kısmını sosyal ilişkilerden
• Üretken alanlardan
• Bireysel kaynaklardan karşılamayı seçer. Bu bir “ikame” değil; denge kurma çabasıdır.

Ancak burada kritik sınır şudur:
Kişi bu dengeyi kurarken kendisini yok etmiyor mu?

Kendini kaybetmeden kalmak mümkün mü?

En zor ama en koruyucu soru buradadır:
“Bu ilişkide ben hâlâ kendim gibi hissediyor muyum?”

Eğer kişi:

• İhtiyaçlarını ifade etmekten vazgeçmişse
• Üzülmemek için hissizleşmişse
• Anlatmaktan yorulmuşsa o zaman ilişki, dışarıdan “sakin” görünse bile içeride duygusal kopuş yaşanıyordur.

Bazı ilişkiler sevgi içerir ama taşıyamaz.

Ve bazen en zor farkındalık şudur:
İlişki içerisinde kişinin kendisini daha az hissettiriyor olması, kişinin beklentilerinin fazla ve/veya değersiz olduğu anlamına gelmeyeceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

Kaynakça

• Bowlby, J. (1988). A Secure Base: Parent-Child Attachment and Healthy Human Development. Basic Books.
• Siegel, D. J. (2012). The Developing Mind. Guilford Press.
• Johnson, S. (2008). Hold Me Tight. Little, Brown and Company.
• Abramson, K. (2014). Turning up the Lights on Gaslighting. Philosophical Perspectives.

The post Duygusal Körlüğü Olan Biriyle Yaşamak first appeared on Klinik Psikolog Gözde Ceylan.

Çiçekler, hediyeler, planlar ve gülümseyen fotoğraflar arasında sevgi, neredeyse ölçülebilir bir performansa dönüşür. Kim ne aldı ne kadar aldı, kim nereye götürüldü… Sevgi, bir güne sığdırılmaya çalışılırken; çoğu zaman ilişkilerin gerçek dinamikleri görünmez hâle gelir.

Oysa sevgi, takvimde işaretlenen bir günle değil; ilişki içinde alma–verme dengesinin nasıl kurulduğuyla ilgilidir. Sevgi; yalnızca vermek ya da yalnızca almak değil, iki tarafın da özne olarak var olabildiği bir ilişkisel alan yaratabilmektir.

Sevgililer Günü, yalnızca partneri olanların günü değildir.
Kendisiyle temas hâlinde olan, kendi duygusal ihtiyaçlarını tanıyabilen ve kendiyle kurduğu ilişkide sertlikten ziyade kapsayıcılık geliştirebilen herkes için bir hatırlatma günü olabilir.

Çünkü sevgi, çoğu zaman yanlış yerden tarif edilir.

Sevgi;

• Yalnız kalmamak uğruna sürdürülen ilişkiler değildir.
• Partneri kaybetmemek için kendi sınırlarından vazgeçmek değildir.
• “Bugün yalnız kalmayayım” diye tutunulan bağlar değildir.

Araştırmalar, romantik ilişkilerde sevginin; bağlılık, yakınlık ve karşılıklılık boyutlarıyla ele alınması gerektiğini vurgular (Sternberg, 1986). Ancak gündelik hayatta sevgi, çoğu zaman bu boyutlardan koparılır ve yalnızca romantik jestlere indirgenir.

Bu indirgeme, özellikle Sevgililer Günü gibi sembolik zamanlarda daha görünür hâle gelir. İlişkinin genelinde ihmal edilen duygusal ihtiyaçlar, bir güne yüklendiğinde hem beklenti artar hem hayal kırıklığı.

Belki de bugün kendimize şu soruyu sormak daha anlamlıdır:
“Benim ilişkimde sevgi nasıl yaşanıyor?”

Alma–verme dengesi var mı?
İki taraf da kendi ihtiyaçlarını dile getirebiliyor mu?
Yakınlık, tutku ve bağlılık birbirini destekliyor mu?

Sevginin günü olmayabilir.
Ama sevginin biçimi vardır.

Ve o biçim, hediyelerden çok; ilişkide nasıl var olunduğuyla ilgilidir.

Kaynakça

• Sternberg, R. J. (1986). A Triangular Theory of Love. Psychological Review.

The post Sevginin Günü Olur Mu? first appeared on Klinik Psikolog Gözde Ceylan.

Kanser tanısı sadece tanıyı alan kişiyi değil, onun çevresindeki herkesi etkiler. Aile üyeleri, arkadaşlar ve yakınlar çoğu zaman ne söyleyeceklerini, nasıl davranacaklarını bilemezler. Bu belirsizlik içinde iyi niyetle söylenen bazı sözler, karşı tarafta desteklenmiş olma hissi yaratmak yerine yalnızlık ve anlaşılmama duygusunu derinleştirebilir.

Bu nedenle mesele, “iyi şeyler söylemek” değil; duygusal olarak temas edebilmektir.

“Hayat Güzel”, “Sen Güçlüsün” Demek Neden Yetmez?

Kanser tedavisi gören kişiler sıklıkla şu cümlelerle karşılaşır:

               •             “Hayat güzel, pozitif ol.”

               •             “Sen bunu da atlatırsın.”

               •             “Boş ver, kökü sende.”

               •             “Her şey düzelir.”

Bu ifadeler çoğu zaman umut vermek amacıyla söylenir. Ancak duygusal açıdan bakıldığında, bu tür sözler kişinin yaşadığı korkuyu, yorgunluğu ve belirsizliği geçersizleştirebilir. Özellikle saçlarını kaybetmiş birine “nasıl olsa tekrar çıkar” demek, onun o an yaşadığı kaybın acısını görmezden gelmek anlamına gelebilir.

Duyguların görülmediği yerde, kişi kendini yalnız hisseder. Psikolojik literatür, duyguların bastırılmasının ya da hızla “pozitifliğe” yönlendirilmesinin, duygusal yükü azalmak yerine artırabildiğini göstermektedir (Gross, 2015).

Sağlıklı Eşlik: Ne Aşırı Mesafe, Ne Aşırı Yük

Kanser tedavisi gören birine eşlik etmek;

               •             onunla ağlamak zorunda olmak değildir,

               •             acısını tamamen üstlenmek de değildir.

Aşırı dramatize edilmiş bir eşlik (“Ben senin yerinde olsam dayanamazdım”, “Buna nasıl katlanıyorsun” gibi) bu kez rollerin tersine dönmesine yol açabilir. Tedavi gören kişi, bu defa karşısındakini teselli etmeye çalışırken bulabilir kendini.

Sağlıklı eşlik; duygunun yanında durmak, ama duygunun içine düşmemektir.

Bunu sağlayan temel beceri duygusal ayarlamadır (emotional regulation). Yakının duygusuna temas ederken kendi duygusunu da regüle edebilmek, destek ilişkisinin sürdürülebilir olmasını sağlar (Siegel, 2012).

Takdir Etmek: Görünmeyen Çabayı Fark Etmek

Kanser tedavisi gören bir kişinin çabası çoğu zaman dışarıdan görünmez.

               •             O gün yataktan kalkabilmek,

               •             bir randevuya gidebilmek,

               •             bir mesajı yanıtlayabilmek
bile ciddi bir efor gerektirebilir.

“Ne kadar güçlü olduğun için değil, ne kadar emek verdiğin için seni görüyorum” mesajı, kişinin öznel deneyimini onurlandırır. Araştırmalar, çabanın fark edilmesinin kişinin psikolojik dayanıklılığını artırdığını göstermektedir (Ryan & Deci, 2017).

Sağlıklı Konuşmalar Nasıl Olabilir?

Kanser tedavisi gören biriyle sağlıklı bir iletişim için:

               •             Öğüt vermek yerine dinlemek,

               •             Çözüm üretmek yerine eşlik etmek,

               •             Zor duyguları hızla düzeltmeye çalışmak yerine orada kalmak önemlidir.

Örnek ifadeler:

               •             “Bunu yaşarken neler hissettiğini merak ediyorum.”

               •             “Şu an zorlandığını görüyorum.”

               •             “İstersen konuşabiliriz, istemezsen de yanında sessizce durabilirim.”

Bu tür ifadeler, kişiye kontrol alanı bırakır ve duygusal güvenliği artırır (Rogers, 1957).

Birlikte Yapılabilecek Aktiviteler

Aktivite önerileri yapılırken kişinin enerjisi ve isteği mutlaka gözetilmelidir:

               •             Kısa yürüyüşler (mümkünse),

               •             birlikte dizi/film izlemek (yorum yapma zorunluluğu olmadan),

               •             sessiz bir birlikte olma hali,

               •             gündelik konulardan konuşmak.

Her konuşmanın hastalık etrafında dönmesi gerekmez. Ancak hastalıktan hiç söz edilmemesi de kişinin yaşantısını yok saymak anlamına gelebilir. Denge burada kilit noktadır.

Sıklıkla Yapılan Hatalar

İyi niyetle sıkça yapılan ama zorlayıcı olabilen bazı tutumlar:

               •             Sürekli motive etmeye çalışmak

               •             Kendi korkusunu danışana yüklemek

               •             “En azından…” ile başlayan cümleler kurmak

               •             Başkalarının “başarma” hikâyelerini örnek göstermek

               •             Kişinin yerine kararlar almak

Bu hataların ortak noktası, kişinin öznel deneyimini yeterince dikkate almamalarıdır.

Yanında Olmak, Onu Taşımak Değildir

Kanser tedavisi gören birine destek olmak, onun yükünü tamamen üstlenmek anlamına gelmez. Sağlıklı destek; kişinin yolculuğuna saygı duyan, temposunu zorlamayan ve duygularını düzeltmeye çalışmadan kabul eden bir duruştur.

Herkesin bu yolculukta farklı bir ritmi, farklı bir ihtiyacı vardır. Yakınların yapabileceği en kıymetli şey, bu farklılığı düzeltmeye çalışmadan kabul edebilmektir.

Bazen en büyük destek, “yanındayım ve seni anlıyorum” demeden de bunu hissettirebilmektir.

Kaynakça

Gross, J. J. (2015). Emotion regulation: Current status and future prospects. Psychological Inquiry, 26(1), 1–26.

Rogers, C. R. (1957). The necessary and sufficient conditions of therapeutic personality change. Journal of Consulting Psychology, 21(2), 95–103.

Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2017). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. Guilford Press.

Siegel, D. J. (2012). The developing mind: How relationships and the brain interact to shape who we are. Guilford Press.

The post İyi Niyet Yetmez first appeared on Klinik Psikolog Gözde Ceylan.

Aynı duygular değil; aynı yere götürmezler

İlişkilerde yaşanan birçok gerilim, aslında adını doğru koyamadığımız duygulardan beslenir.
Kıskançlık, haset ve imrenme çoğu zaman birbirine karıştırılır. Oysa yöneldikleri yer, içerdikleri ihtiyaç ve ilişkide yarattıkları sonuçlar birbirinden farklıdır.

Bu ayrımı yapmak hem kendimizi anlamak hem de ilişkilerde gereksiz çatışmaları azaltmak açısından önemlidir.

Kıskançlık: Kaybetme Endişesi

Kıskançlık çoğunlukla üçlü bir yapı içerir:
Ben – değer verdiğim kişi – üçüncü bir ihtimal.

Merkezde şu soru vardır:
“Onu kaybeder miyim?”

Kıskançlık, bağlanma sistemiyle yakından ilişkilidir. Bağlanma kuramına göre kişi tehdit algıladığında yakınlığı koruma yönünde duygusal tepkiler verir (Mikulincer & Shaver, 2016).

Sağlıklı Kıskançlık Nedir?

• Geçicidir.
• Somut bir duruma yanıt verir.
• İletişime açıktır.
• Kontrol etmeye değil, anlamaya yöneliktir.

Bu tür kıskançlık, ilişkide sınırların konuşulmasına ve güvenin yeniden kurulmasına katkı sağlayabilir.

Zorlayıcı Kıskançlık Nedir?

Bazen kıskançlık yoğunlaşabilir.
Düşünceler sıklaşır, zihinde tekrar eder, kişi sürekli kanıt arayabilir ya da kontrol etme ihtiyacı hissedebilir.

Bu noktada duygunun amacı bağ kurmak değil;
kaygıyı yatıştırmak hâline gelir.

Araştırmalar, yoğun ve sürekli kıskançlık yaşantısının hem ilişki doyumunu azalttığını hem de bireysel işlevselliği zorlayabildiğini göstermektedir (Zheng et al., 2021; Costa et al., 2015).

Burada mesele duygunun varlığı değil;
duygunun ilişkiyi nasıl yönettiğidir.

Haset: Karşılaştırma ve Eksiklik Hissi

Haset iki kişilidir.
“Onun sahip olduğu şey bende yok.”

Bu duygu daha çok benlik değeriyle ilişkilidir. Sosyal karşılaştırma kuramı, bireylerin kendilerini başkalarıyla kıyaslama eğiliminde olduğunu ortaya koyar (Smith & Kim, 2007).

Haset iki biçimde ortaya çıkabilir:

• Yıkıcı biçim: Karşı tarafı küçümseme, değersizleştirme.
• Dönüştürücü biçim: “Ben de geliştirebilirim” diyebilmek.

Haset ilişkide çoğu zaman sessiz ilerler.
Partnerin başarısına tahammül edememek, kardeşler arasında görünmez rekabet ya da arkadaşlıkta mesafe bu duygudan beslenebilir.

İmrenme: İlham ve Yönelim

İmrenme, hasetten ayrılır.
Burada tehdit yoktur; hayranlık vardır.

“Bu özellik hoşuma gidiyor; ben de buna yaklaşabilirim.”

Araştırmalar olumlu sosyal karşılaştırmanın motivasyonu artırabildiğini göstermektedir (Lockwood & Kunda, 1997).

İmrenme benliği küçültmez.
Aksine gelişim alanı açar.

Kıskançlık Ne Zaman İlişkiyi Zorlar?

Kıskançlık şu durumlarda yıpratıcı hâle gelebilir:

• Düşünceler sürekli tekrar ediyorsa
• Kanıt olmadan kesin yargılar oluşuyorsa
• Kontrol davranışları artıyorsa
• Partnerin alanı daraltılıyorsa
• Kişi kendi hayat işlevselliğini kaybediyorsa

Bu tür durumlarda kıskançlık artık yalnızca bağlanma tepkisi değil;yoğun bir kaygı düzenleme çabasına dönüşebilir.

Bazı nöropsikiyatrik ve psikolojik durumlarda kıskançlık düşüncelerinin daha katı ve esnemeye kapalı biçimler aldığı da gösterilmiştir (Kataoka et al., 2018; Zheng et al., 2021).

Bu nedenle şunu ayırt etmek önemlidir: Kıskançlık bağ kurma isteğinden mi geliyor,
yoksa kaygının kontrol ihtiyacına dönüşmesinden mi?

Romantik İlişkilerde

Bir partnerin başarısı:

• Kıskançlık yaratabilir (beni bırakır mı?)
• Haset yaratabilir (neden o başardı?)
• İmrenme yaratabilir (ben de gelişebilirim)

Duygunun yönü, ilişkinin yönünü belirler.

Aile ve Sosyal İlişkilerde

Kardeşler arasında haset sık görülür.
Arkadaşlıkta imrenme bağ kurabilir.
Romantik ilişkide kıskançlık bağ güçlendirebilir ya da zayıflatabilir.

Farkı yaratan şey, duygunun fark edilmesi ve düzenlenmesidir.

Duyguyu Nasıl Ayırt Edebilirim?

Kendine şu soruları sormak ayırt edici olabilir:

• Kaybetmekten mi korkuyorum? (Kıskançlık)
• Eksik mi hissediyorum? (Haset)
• İlham mı alıyorum? (İmrenme)
• Kontrol etme ihtiyacım artıyor mu?
• Bu duygu benim işlevselliğimi etkiliyor mu?

Bu sorular, duygunun yoğunluğunu ve yönünü anlamaya yardımcı olabilir.

İlişkide Nasıl Çalışılır?

Çift görüşmelerinde kıskançlık teması genellikle şu başlıklarda ele alınır:

• Bağlanma ihtiyaçlarının görünür kılınması
• Güven ve sınırların netleştirilmesi
• Kaygı düzenleme becerilerinin geliştirilmesi
• Kontrol davranışlarının işlevinin anlaşılması
• Duygusal güvenliğin yeniden kurulması

Amaç kıskançlığı tamamen yok etmek değil;
onu düzenlenebilir bir duygu hâline getirmektir.

Kıskançlık, haset ve imrenme insanidir.
Hiçbiri tek başına problem değildir.

Ancak:

• Kıskançlık bağ kurmaktan çok kontrol etmeye dönüyorsa,
• Haset küçümsemeye evriliyorsa,
• İmrenme bastırılıp değersizliğe dönüşüyorsa,

ilişki zorlanmaya başlar.

Belki de asıl soru şudur:Bu duygu beni ilişkiye yaklaştırıyor mu,yoksa uzaklaştırıyor mu?

KAYNAKÇA

Costa, A. L., et al. (2015). Pathological jealousy: Romantic relationship characteristics, emotional and personality aspects and social adjustment. Journal of Affective Disorders.

Johnson, S. M. (2004). The Practice of Emotionally Focused Couple Therapy. Brunner-Routledge.

Kataoka, H., et al. (2018). Delusional jealousy (Othello syndrome) in clinical populations. Psychiatry Research.

Lockwood, P., & Kunda, Z. (1997). Superstars and me: Predicting the impact of role models. Journal of Personality and Social Psychology.

Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in Adulthood (2nd ed.). Guilford Press.

Smith, R. H., & Kim, S. H. (2007). Comprehending envy. Psychological Bulletin.

Zheng, X., et al. (2021). Neural and molecular contributions to jealousy. Frontiers in Behavioral Neuroscience.

The post Kıskançlık, Haset ve İmrenme first appeared on Klinik Psikolog Gözde Ceylan.