İstanbul Boğazı, dünya üzerindeki doğal boğazlardan yalnızca biridir; ancak jeopolitik, tarihi ve kültürel açıdan en önemli boğazlardan biri kabul edilir.
Bir paylaşımda şöyle yazıyordu:
“İstanbul Boğazı’na yapılan Google yorumlarını hatırla.”
Altında ise şu tarz yorumlar vardı:
- “Suyun rengi çok güzel değildi.”
- “Çok kalabalıktı.”
- “Su fazla dalgalıydı.”
- “Beklediğim kadar etkileyici değildi.”
İnsan okuyunca önce gülümsüyor.
Sonra durup düşünüyor:
İstanbul Boğazı’na bile eleştiri geliyorsa, bir insanın herkes tarafından beğenilmesi gerçekten mümkün olabilir mi?
HERKES TARAFINDAN BEĞENİLME ARZUSU
Birçok insan hayatının bir döneminde şunu ister:
- Yanlış anlaşılmamak
- Sevilmek
- Takdir edilmek
- Eleştirilmemek
Bu oldukça insani bir ihtiyaçtır. Çünkü insan sosyal bir varlıktır ve aidiyet ihtiyacı psikolojik iyi oluşla yakından ilişkilidir (Baumeister & Leary, 1995).
Ancak sorun şu noktada başlar: Kişi kendi değerini, başkalarının değerlendirmesine teslim ettiğinde.
AYNI ŞEYE BAKIP FARKLI ŞEYLER GÖRMEK
İstanbul Boğazı birisi için büyüleyicidir.
Bir başkası için fazla kalabalık.
Bir kişi sessizliği sever.
Bir diğeri onu sıkıcı bulur.
Yani insanların değerlendirmeleri yalnızca “şeye” değil; kendi geçmişlerine, beklentilerine, ihtiyaçlarına ve bakış açılarına da bağlıdır.
Bilişsel psikoloji, insanların dünyayı nesnel biçimde değil; kendi zihinsel filtreleri üzerinden değerlendirdiğini söyler (Beck, 2011). Bu nedenle herkesin aynı şeyi aynı biçimde deneyimlemesi zaten mümkün değildir.
ELEŞTİRİ HER ZAMAN GERÇEKLİĞİ GÖSTERMEZ
Birinin seni beğenmemesi:
- Değersiz olduğunu,
- Yetersiz olduğunu,
- Yanlış biri olduğunu kanıtlamaz.
Bazen yalnızca uyumsuzluk vardır.
Bazen beklenti farkı.
Bazen de kişinin kendi iç dünyasının yansıması.
İnsanlar çoğu zaman dünyayı olduğu gibi değil; hissettikleri gibi yorumlarlar.
SÜREKLİ BEĞENİLME ÇABASI NEYE MAL OLUR?
Kişi herkes tarafından onaylanmaya çalıştığında:
- Kendini sansürlemeye başlayabilir
- Gerçek düşüncelerini gizleyebilir
- Sürekli performans hâlinde yaşayabilir
- Eleştiriyi tehdit gibi algılayabilir
Araştırmalar, dış onaya aşırı bağımlı öz değer algısının kaygı ve tükenmişlikle ilişkili olduğunu göstermektedir (Kernis, 2003).
Bir noktadan sonra kişi şunu yaşamaya başlar: “Kendim gibi davranırsam sevilmeyeceğim.”
GERİ BİLDİRİM VE KENDİNİ İNKÂR ETMEK
Elbette hiçbir eleştiriyi dikkate almamak sağlıklı değildir. Geri bildirim gelişim için kıymetli olabilir.
Ancak burada önemli bir ayrım vardır:
- Eleştiriyi değerlendirmek ile
- Kendini tamamen eleştirinin içinden tanımlamak aynı şey değildir.
Bir yorum, bir görüş, bir değerlendirme; kişinin bütün değerini belirlemez.
HERKESİN BEĞENECEĞİ BİR VERSİYON YOK
Bu gerçek bazen özgürleştiricidir.
Çünkü kişi şunu fark etmeye başlar:
“Demek ki mesele tamamen benim eksikliğim değil.”
İstanbul Boğazı bile:
- Fazla rüzgârlı,
- Fazla kalabalık,
- Yeterince mavi değil diye değerlendirilebiliyorsa, insanın kusursuz algılanma ihtimali zaten gerçekçi değildir.
PSİKOLOJİK OLARAK NE DEĞİŞİR?
Kişi bu farkındalığı geliştirdikçe:
- Eleştiriyi daha düzenlenebilir yaşar
- Onay ihtiyacı azalabilir
- Kendi değer algısı dış değerlendirmelerden biraz daha bağımsızlaşabilir
Bu durum öz-şefkat ve psikolojik esneklikle ilişkilidir (Neff, 2003).
BİREYSEL DESTEK SÜRECİNDE NASIL ÇALIŞILIR?
Bu tema bireysel danışmanlık sürecinde:
- Onay ihtiyacı
- İç eleştirel ses
- Öz değer algısı
- Reddedilme hassasiyeti
- Mükemmeliyetçilik eğilimleri üzerinden ele alınabilir.
Amaç kişiyi eleştiriye kapatmak değildir. Eleştiri karşısında tamamen dağılmayan bir iç denge geliştirmektir.
Bu nedenle bir insanın; herkes tarafından eksiksiz, kusursuz ve tamamen olumlu değerlendirilmesini beklemek çok gerçekçi olmayabilir.
İnsanlar dünyayı yalnızca olduğu gibi değil; kendi beklentileri, deneyimleri ve ihtiyaçları üzerinden değerlendirirler.
Belki de asıl mesele herkes tarafından beğenilmek değildir.
Kendini, başkalarının yorumlarından tamamen kaybetmeden görebilmektir.
KAYNAKÇA
Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1995). The need to belong. Psychological Bulletin.
Beck, J. S. (2011). Cognitive Behavior Therapy: Basics and Beyond. Guilford Press.
Kernis, M. H. (2003). Toward a conceptualization of optimal self-esteem. Psychological Inquiry.
Neff, K. D. (2003). Self-compassion. Self and Identity.
