Bazı insanlar durmaz ya da duramaz.
Sürekli çalışırlar.
Yeni işler alırlar.
Kendilerine dinlenecek alan bırakmazlar ya da çalışarak dinlenirler.
Dışarıdan bakıldığında bu durum çoğu zaman:
- Disiplin,
- Üretkenlik,
- Yüksek motivasyon gibi görünür.
Ve bazen gerçekten de böyledir.
Ancak bazı durumlarda kişinin yoğun şekilde çalışmasının altında yalnızca üretme arzusu değil; ilişkisel bir ihtiyaç da bulunabilir.
“Burada Görülüyorum”
İnsan yalnızca sevilmek değil; görülmek, fark edilmek, değerli hissetmek de ister.
Bazı ilişkilerde kişi:
- Duyulmadığını,
- Önemsenmediğini,
- Takdir edilmediğini,
- Duygusal olarak görülmediğini hissedebilir.
Bu durumda insan zihni ve duygusal sistemi, doğal olarak kendini daha değerli ve görünür hissettiği alanlara yönelmeye başlayabilir.
Bazıları için bu alan iş hayatı olur.
Çünkü iş yaşamında:
- İhtiyaç duyulur,
- Aranılır,
- Başarı fark edilir,
- Teşekkür edilir,
- Görünürlük daha nettir.
Kişi burada kendini daha “var” hissedebilir.
İşkoliklik Her Zaman İş Sevgisi Değildir
Literatürde işkoliklik (workaholism), yalnızca çok çalışmak değil; kişinin çalışmayı kendilik değerini düzenleme biçimine dönüştürmesi olarak da ele alınmaktadır (Schaufeli et al., 2008).
Yani mesele bazen şudur:
“Burada önemli hissediyorum.”
Özellikle yakın ilişkilerde:
- Duygusal temas eksikliği,
- Görülmeme hissi,
- Takdir edilmediğini düşünme gibi deneyimler yaşayan kişiler, daha görünür hissettikleri alanlara yoğun yatırım yapabilirler.
Bu nedenle bazı insanlar daha çok çalışmaya, daha fazla sorumluluk almaya ya da sürekli üretmeye yönelir.
Bu Durum Kaçınma Değil, Yer Değiştirme Olabilir
Burada mesele her zaman duygudan kaçmak değildir.
Bazen kişi tam tersine:
- Değer görmek,
- Bağ hissetmek,
- Fark edilmek,
- Önemsenmek ister.
Ancak bunu mevcut ilişkisinde yeterince hissedemediğinde, bu ihtiyacını başka alanlarda karşılamaya yönelir.
İş yaşamı bu alanlardan biri olabilir.
Çünkü iş dünyası çoğu zaman daha ölçülebilir geri bildirimler sunar:
- Başarı,
- Performans,
- Görünürlük,
- Takdir.
Bu da kişinin kendini daha yeterli ve önemli hissetmesini sağlayabilir.
“Beni Burada Fark Ediyorlar”
Bazı insanlar için iş yalnızca iş değildir.
Orası:
- Görünür olduğu,
- İşe yaradığı,
- Takdir aldığı,
- Değer hissettiği bir ilişki alanına dönüşebilir.
Bağlanma kuramı ve öz değer çalışmaları, bireyin görülme ve kabul edilme ihtiyacının psikolojik iyi oluş açısından temel olduğunu göstermektedir (Mikulincer & Shaver, 2016).
Dolayısıyla kişi, bu ihtiyacı nerede daha yoğun hissediyorsa oraya daha fazla yatırım yapabilir.
Bazen Bu Yeni “İlişkiler” İş Dışında Da Oluşabilir
Kimi insanlarda bu yönelim yalnızca işle sınırlı kalmayabilir.
Bazı kişiler:
- Kendini daha değerli hissettikleri sosyal ilişkilere,
- Yoğun arkadaşlık bağlarına,
- Romantik alternatif ilişkilere,
- Duygusal olarak daha çok görüldüklerini düşündükleri alanlara yönelebilir.
Burada temel mesele çoğu zaman “ihanet etme arzusu” değil; görülme, değerli hissetme ve duygusal temas ihtiyacıdır.
Bu nedenle bazen kişinin yöneldiği şey bir insan değil; o ilişkinin hissettirdiği “değer duygusu” olabilir.
Üretmek Mi, Var Olmaya Çalışmak Mı?
Çalışmayı sevmek problem değildir. Başarı istemek de değildir.
İnce çizgi şurada başlar:
“Üretmeyi seviyorum” ile “Ancak üretirsem değerliyim” arasındaki farkta.
Zamanla Ne Olabilir?
Kişi sürekli kendini değerli hissettiği alanlara yöneldikçe:
- Mevcut ilişkiler daha da zayıflayabilir,
- Duygusal mesafe artabilir,
- Yalnızlık büyüyebilir.
İlginç olan şu ki kişi tam da görülmek için yöneldiği yerde, zamanla daha çok yorulabilir.
Çünkü insanın yalnızca başarıya değil; duygusal temasa da ihtiyacı vardır.
Bireysel Destek Sürecinde Nasıl Çalışılır?
Bu tema bireysel danışmanlık sürecinde:
- Öz değer algısı,
- Görünür olma ihtiyacı,
- İlişki dinamikleri,
- Bağlanma örüntüleri,
- İşkoliklik eğilimleri üzerinden ele alınabilir.
Amaç kişiyi çalışmaktan uzaklaştırmak değildir. Kişinin hangi ilişkisel ihtiyacını nerede karşılamaya çalıştığını anlayabilmektir.
Bazı insanlar yalnızca çalışmaz.
Aynı zamanda orada görülür, fark edilir ve değer hisseder.
Bu nedenle mesele bazen işin kendisi değildir.
İşin kişiye hissettirdiği şeydir.
Kimi zaman insan, eksik kalan duygusal teması;
başarıyla, üretkenlikle, gerekli olmakla tamamlamaya çalışabilir.
Ancak insanın yalnızca işe yarar hissetmeye değil;
olduğu haliyle görülmeye, duyulmaya ve bağ kurmaya da ihtiyacı vardır.
Çünkü insan yalnızca başarılı olduğu yerde değil,
kendisi olabildiği yerde de iyi hisseder.
Kaynakça
Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in Adulthood (2nd ed.). Guilford Press.
Schaufeli, W. B., et al. (2008). Workaholism, burnout and well-being among employees. Journal of Occupational Health Psychology.
Clark, M. A., et al. (2016). All work and no play? A meta-analytic examination of workaholism. Journal of Management.
