Stres, kurumsal hayatta çoğu zaman “yenilmesi gereken bir düşman” olarak ele alınır. Oysa psikoloji literatürü, stresin tamamen ortadan kaldırılmasının mümkün olmadığını; asıl belirleyici olanın stresle kurulan ilişki olduğunu göstermektedir.
Stresi bastırmak, yok saymak ya da sürekli kontrol etmeye çalışmak kısa vadede işe yarıyor gibi görünse de uzun vadede bedensel ve zihinsel yorgunluğu artırır. Bu yaklaşım, stresin kronikleşmesine zemin hazırlar.
Lazarus ve Folkman’ın (1984) stres kuramına göre stres, yalnızca dış koşullardan değil, bireyin bu koşulları nasıl değerlendirdiğinden doğar. Aynı iş yükü, bir kişi için motive edici olabilirken bir diğeri için yıkıcı hale gelebilir.
Stresle ilişki kurmak; stresi yok etmeye çalışmak değil, onu fark etmek, sınırlarını tanımak ve ne zaman zararlı hale geldiğini ayırt edebilmektir. Bu yaklaşım, çalışanların stres karşısında daha esnek ve dengeli kalmasını sağlar.
Araştırmalar, stresle sağlıklı başa çıkma becerilerine sahip çalışanların tükenmişlik düzeylerinin daha düşük olduğunu göstermektedir (McGonigal, 2015).
Sağlıklı stresle başa çıkma, stresi tamamen ortadan kaldırmaya çalışmak değil; stresin bireyin işlevselliğini bozduğu noktaları fark edebilmek ve buna uygun düzenlemeler yapabilmektir. Kurumsal hayatta bu beceri, yalnızca bireysel dayanıklılıkla değil, çalışma biçimleriyle de doğrudan ilişkilidir.
Birinci adım, stresin kaynağını doğru tanımlayabilmektir.
Araştırmalar, çalışanların çoğu zaman “iş yükünden” değil; kontrol edemedikleri belirsizliklerden ve rol çatışmalarından stres yaşadığını göstermektedir (Karasek & Theorell, 1990). Bu nedenle stresle başa çıkmada ilk aşama, yaşanan zorlanmanın işin kendisinden mi yoksa yapılış biçiminden mi kaynaklandığını ayırt edebilmektir.
İkinci olarak, kontrol alanlarının netleştirilmesi önemlidir.
Kontrol algısı, stres düzeyini belirleyen en güçlü faktörlerden biridir. Karasek’in İş Talep–Kontrol Modeli’ne göre, yüksek iş talebi tek başına tükenmişlik yaratmaz; talebin, çalışanın karar verme alanı ile desteklenmemesi asıl riski oluşturur (Karasek, 1979). Kurumsal hayatta bu; önceliklerin netleşmesi, karar süreçlerine katılım ve iş yapma biçimlerinde esneklikle mümkündür.
Üçüncü olarak, sınır koyabilme becerisi stres yönetiminin temel yapı taşlarından biridir.
Araştırmalar, sınır koyamayan çalışanların duygusal tükenmişlik düzeylerinin daha yüksek olduğunu göstermektedir (Maslach & Leiter, 2016). Kurumsal bağlamda sınır koymak; her talebe “hayır” demek değil, hangi taleplerin hangi koşullarda karşılanabileceğini netleştirmektir. Bu beceri, stresin kronikleşmesini önleyici bir işleve sahiptir.
Dördüncü olarak, stresin bedensel boyutunun fark edilmesi gerekir.
Stres yalnızca zihinsel bir süreç değildir; bedende biriken fizyolojik tepkilerle ilerler. Düzenli mola verme, çalışma sürelerini bölme ve zihinsel yükü azaltan mikro-dinlenmeler, stres hormonlarının dengelenmesine katkı sağlar (McEwen, 2007). Kurumsal hayatta bu, “daha az çalışmak” değil; daha sürdürülebilir çalışmak anlamına gelir.
Son olarak, stresle başa çıkmanın bireysel bir zorluk değil, ilişkisel bir süreç olduğu unutulmamalıdır.
Psikolojik güvenin olduğu ekiplerde çalışanlar, zorlandıklarını dile getirmekte ve destek istemekte daha rahattır. Edmondson’un (1999) çalışmaları, destekleyici ekip ilişkilerinin stresin yıkıcı etkilerini azalttığını göstermektedir.
Stresle sağlıklı ilişki kurabilen kurumlar, çalışanlardan “stresi yok etmelerini” değil; stres sinyallerini fark etmelerini ve bu sinyallere uygun yapısal düzenlemeler yapmalarını bekler. Bu yaklaşım, tükenmişliği azaltırken performansın sürdürülebilirliğini artırır.
Kaynakça
- Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping.
- McGonigal, K. (2015). The upside of stress.
- Karasek, R. A. (1979). Job demands, job decision latitude, and mental strain. Administrative Science Quarterly.
- Karasek, R., & Theorell, T. (1990). Healthy work: Stress, productivity, and the reconstruction of working life.
- Maslach, C., & Leiter, M. P. (2016). Burnout.
- McEwen, B. S. (2007). Physiology and neurobiology of stress.
- Edmondson, A. (1999). Psychological safety and learning behavior in work teams.
- McGonigal, K. (2015). The upside of stress.
Stresle Sağlıklı İlişki Kurma Atölyesi
Kurumsal hayatta stresi tamamen ortadan kaldırmak mümkün değildir.
Ancak stresle kurulan ilişkiyi dönüştürmek, tükenmişliği önlemenin en güçlü yollarından biridir.
Stresle Sağlıklı İlişki Kurma Atölyesi, çalışanların stresi bastırmak ya da yok saymak yerine; stresin kaynaklarını fark etmelerini, sınırlarını tanımalarını ve stresin işlevselliği bozduğu noktaları ayırt edebilmelerini amaçlar.
Bu atölye, çalışanların:
- stresin bireysel değil, çoğu zaman yapısal ve ilişkisel yönlerini fark etmelerini,
- kontrol edebildikleri ve edemedikleri alanları ayırt edebilmelerini,
- stresin bedensel ve zihinsel sinyallerini erken dönemde tanımalarını,
- stres karşısında otomatikleşmiş tepkiler yerine daha dengeli ve esnek tepkiler geliştirmelerini,
- tükenmişliğe giden süreci erken aşamada durdurabilecek farkındalıklar kazanmalarını
hedefleyen, uygulama temelli bir çalışmadır.
Atölye içeriği; kurumun çalışma kültürü, iş yükü yapısı ve çalışan profiline göre özel olarak yapılandırılır.
Psikolojik çerçeve, bilimsel araştırmalar, vaka örnekleri ve pratik uygulamalarla desteklenir.
Kurumsal iş birlikleri ve detaylı bilgi için Reko Psikoloji ile iletişime geçebilirsiniz.
