“İyi Niyet Yetmez”: Kanser Tedavisi Gören Yakınınıza Nasıl Eşlik Edebilirsiniz?
Kanser tanısı sadece tanıyı alan kişiyi değil, onun çevresindeki herkesi etkiler. Aile üyeleri, arkadaşlar ve yakınlar çoğu zaman ne söyleyeceklerini, nasıl davranacaklarını bilemezler. Bu belirsizlik içinde iyi niyetle söylenen bazı sözler, karşı tarafta desteklenmiş olma hissi yaratmak yerine yalnızlık ve anlaşılmama duygusunu derinleştirebilir.
Bu nedenle mesele, “iyi şeyler söylemek” değil; duygusal olarak temas edebilmektir.
“Hayat Güzel”, “Sen Güçlüsün” Demek Neden Yetmez?
Kanser tedavisi gören kişiler sıklıkla şu cümlelerle karşılaşır:
• “Hayat güzel, pozitif ol.”
• “Sen bunu da atlatırsın.”
• “Boş ver, kökü sende.”
• “Her şey düzelir.”
Bu ifadeler çoğu zaman umut vermek amacıyla söylenir. Ancak duygusal açıdan bakıldığında, bu tür sözler kişinin yaşadığı korkuyu, yorgunluğu ve belirsizliği geçersizleştirebilir. Özellikle saçlarını kaybetmiş birine “nasıl olsa tekrar çıkar” demek, onun o an yaşadığı kaybın acısını görmezden gelmek anlamına gelebilir.
Duyguların görülmediği yerde, kişi kendini yalnız hisseder. Psikolojik literatür, duyguların bastırılmasının ya da hızla “pozitifliğe” yönlendirilmesinin, duygusal yükü azalmak yerine artırabildiğini göstermektedir (Gross, 2015).
Sağlıklı Eşlik: Ne Aşırı Mesafe, Ne Aşırı Yük
Kanser tedavisi gören birine eşlik etmek;
• onunla ağlamak zorunda olmak değildir,
• acısını tamamen üstlenmek de değildir.
Aşırı dramatize edilmiş bir eşlik (“Ben senin yerinde olsam dayanamazdım”, “Buna nasıl katlanıyorsun” gibi) bu kez rollerin tersine dönmesine yol açabilir. Tedavi gören kişi, bu defa karşısındakini teselli etmeye çalışırken bulabilir kendini.
Sağlıklı eşlik; duygunun yanında durmak, ama duygunun içine düşmemektir.
Bunu sağlayan temel beceri duygusal ayarlamadır (emotional regulation). Yakının duygusuna temas ederken kendi duygusunu da regüle edebilmek, destek ilişkisinin sürdürülebilir olmasını sağlar (Siegel, 2012).
Takdir Etmek: Görünmeyen Çabayı Fark Etmek
Kanser tedavisi gören bir kişinin çabası çoğu zaman dışarıdan görünmez.
• O gün yataktan kalkabilmek,
• bir randevuya gidebilmek,
• bir mesajı yanıtlayabilmek bile ciddi bir efor gerektirebilir.
“Ne kadar güçlü olduğun için değil, ne kadar emek verdiğin için seni görüyorum” mesajı, kişinin öznel deneyimini onurlandırır. Araştırmalar, çabanın fark edilmesinin kişinin psikolojik dayanıklılığını artırdığını göstermektedir (Ryan & Deci, 2017).
Sağlıklı Konuşmalar Nasıl Olabilir?
Kanser tedavisi gören biriyle sağlıklı bir iletişim için:
• Öğüt vermek yerine dinlemek,
• Çözüm üretmek yerine eşlik etmek,
• Zor duyguları hızla düzeltmeye çalışmak yerine orada kalmak önemlidir.
Örnek ifadeler:
• “Bunu yaşarken neler hissettiğini merak ediyorum.”
• “Şu an zorlandığını görüyorum.”
• “İstersen konuşabiliriz, istemezsen de yanında sessizce durabilirim.”
Bu tür ifadeler, kişiye kontrol alanı bırakır ve duygusal güvenliği artırır (Rogers, 1957).
Birlikte Yapılabilecek Aktiviteler
Aktivite önerileri yapılırken kişinin enerjisi ve isteği mutlaka gözetilmelidir:
• Kısa yürüyüşler (mümkünse),
• birlikte dizi/film izlemek (yorum yapma zorunluluğu olmadan),
• sessiz bir birlikte olma hali,
• gündelik konulardan konuşmak.
Her konuşmanın hastalık etrafında dönmesi gerekmez. Ancak hastalıktan hiç söz edilmemesi de kişinin yaşantısını yok saymak anlamına gelebilir. Denge burada kilit noktadır.
Sıklıkla Yapılan Hatalar
İyi niyetle sıkça yapılan ama zorlayıcı olabilen bazı tutumlar:
• Sürekli motive etmeye çalışmak
• Kendi korkusunu danışana yüklemek
• “En azından…” ile başlayan cümleler kurmak
• Başkalarının “başarma” hikâyelerini örnek göstermek
• Kişinin yerine kararlar almak
Bu hataların ortak noktası, kişinin öznel deneyimini yeterince dikkate almamalarıdır.
Yanında Olmak, Onu Taşımak Değildir
Kanser tedavisi gören birine destek olmak, onun yükünü tamamen üstlenmek anlamına gelmez. Sağlıklı destek; kişinin yolculuğuna saygı duyan, temposunu zorlamayan ve duygularını düzeltmeye çalışmadan kabul eden bir duruştur.
Herkesin bu yolculukta farklı bir ritmi, farklı bir ihtiyacı vardır. Yakınların yapabileceği en kıymetli şey, bu farklılığı düzeltmeye çalışmadan kabul edebilmektir.
Bazen en büyük destek, “yanındayım ve seni anlıyorum” demeden de bunu hissettirebilmektir.
Kaynakça
Gross, J. J. (2015). Emotion regulation: Current status and future prospects. Psychological Inquiry, 26(1), 1–26.
Rogers, C. R. (1957). The necessary and sufficient conditions of therapeutic personality change. Journal of Consulting Psychology, 21(2), 95–103.
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2017). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. Guilford Press.
Siegel, D. J. (2012). The developing mind: How relationships and the brain interact to shape who we are. Guilford Press.
