Hesabı kapatmak ile olanı onaylamak arasındaki ince çizgi
Affetmek, günlük dilde sıkça yanlış anlaşılan kavramlardan biridir. Çoğu zaman affetmek, “olan biteni sineye çekmek”, “olanı normalleştirmek” ya da “karşı tarafı aklamak” gibi algılanır.
Bu nedenle birçok kişi affetmekten kaçınır. Çünkü affederse:
- Yaşananın küçümseneceğini
- Kendine haksızlık yapacağını
- Karşı tarafı ödüllendirmiş olacağını düşünür
Oysa affetmek, bunların hiçbiri olmak zorunda değildir.
AFFETMEK NE DEĞİLDİR?
Affetmek:
- Yaşananı doğru bulmak değildir
- Aynı şeyin tekrarına açık olmak değildir
- İlişkiye devam etme zorunluluğu değildir
- Sınırları kaldırmak değildir
Araştırmalar, affetmenin çoğu zaman davranışın onaylanmasıyla karıştırıldığını, bu nedenle de kişiler için zorlayıcı hâle geldiğini göstermektedir (Worthington, 2006).
AFFETMEK NE ANLAMA GELİR?
Psikolojik açıdan affetmek; kişinin yaşananı inkâr etmeden, zararı küçültmeden, öfkeyi bastırmadan içsel bir hesap kapatma sürecine girmesidir.
Bu süreçte kişi şunu yapar:
- Olanı olduğu gibi görür
- Yaşananın kendisinde yarattığı etkiyi kabul eder
- Ve bu yükü artık sürekli taşımamaya karar verir
Affetme, karşı tarafa değil; kişinin kendi zihnine ve yüreğine dönük bir eylemdir (Enright & Fitzgibbons, 2000).
ROMANTİK İLİŞKİLERDE AFFETMEK
Romantik ilişkilerde affetme en çok şu nedenle karışır:
Affetmek = ilişkiye devam etmek sanılır.
Oysa kişi bir davranışı affedebilir ve yine de o ilişkinin kendisi için güvenli olmadığına karar verebilir.
Araştırmalar, affetmenin ilişkiyi sürdürmekten bağımsız bir iç süreç olduğunu; ilişkinin devamının ise ayrı koşullara bağlı olduğunu göstermektedir (Gordon, Baucom & Snyder, 2004).
Affetmek burada şunu ifade eder:
“Bu yaşanan, benim içimde açık bir dosya olarak kalmayacak.”
Bu, “yeniden birlikte olacağız” anlamına gelmez.
AİLE İLİŞKİLERİNDE AFFETMEK
Aile ilişkilerinde affetme çoğu zaman bir zorunluluk gibi sunulur.
“Sonuçta ailen”,
“Kan bağı var”,
“Geçmişi kurcalama” gibi söylemlerle.
Bu noktada affetme, kişinin sınırlarını yok saymasıyla karıştırılabilir.
Oysa affetmek:
- Teması sürdürmek zorunluluğu doğurmaz
- Aynı ilişki biçimine razı olmak anlamına gelmez
Araştırmalar, affetmenin aile bağlarında bile kişinin psikolojik sınırlarını koruyarak gerçekleşebileceğini göstermektedir (Herman, 1992).
SOSYAL VE PROFESYONEL İLİŞKİLERDE AFFETMEK
Sosyal ve iş ilişkilerinde affetme çoğu zaman şu soruyla karışır:
“Ama birlikte çalışmaya devam edeceğiz, o zaman affetmek zorundayım.”
Affetmek, profesyonel bir ilişkiyi sürdürme kararıyla karıştırıldığında kişi içsel olarak yük taşımaya devam eder.
Oysa burada affetmek:
- Kişisel öfkeyi sürekli diri tutmamayı
- Yaşananı zihinsel olarak tekrar tekrar yaşamamayı
- Hesabı kapatıp sınırları yeniden tanımlamayı ifade eder (Luskin, 2002).
Bu, güvenin otomatik olarak yeniden kurulacağı anlamına gelmez.
“AFFETMEK KARŞI TARAFI ÖDÜLLENDİRMEKTİR” YANILGISI
Bu yanılgı oldukça yaygındır.
Çünkü affetme, çoğu zaman karşı tarafa dönük bir eylem gibi düşünülür.
Oysa affetme süreci:
- Karşı tarafın pişmanlığına
- Telafi edip etmemesine
- Değişip değişmemesine bağlı olmak zorunda değildir.
Araştırmalar, affetmenin kişinin stres düzeyini azalttığını, ruhsal yükü hafiflettiğini ve psikolojik iyi oluşla ilişkili olduğunu göstermektedir (Toussaint et al., 2015).
Bu nedenle affetmek, bir ödül değil; kişinin kendine verdiği bir serbestliktir.
KABUL İLE AFFETME ARASINDAKİ İNCE ÇİZGİ
Kabul:
“Bu yaşandı.”
Affetme:
“Bu yaşanan, hayatımda açık bir yara olarak kalmayacak.”
Kabul, gerçeği görmektir. Affetme ise, bu gerçeğin duygusal yükünü sürekli taşımamayı seçmektir.
Bu iki süreç birbirini tamamlayabilir; ancak birbirinin yerine geçmez.
Affetmek, güçlü olmak değildir. Zayıflık da değildir.
Affetmek, kişinin:
- Kendi iç dünyasında
- Yaşananla olan hesabını kapatmasıdır
Bu kapatma, bazen ilişki sürerken olur. Bazen ilişki bitmişken. Ama her durumda affetme, karşı tarafı aklamak değil; kendini özgürleştirmektir.
AFFETMEK NASIL MÜMKÜN OLABİLİR?
Küçük ipuçları, büyük yükleri hafifletir
Affetme bir karar anı değil, çoğu zaman adım adım ilerleyen bir iç süreçtir.
Bu süreçte “doğru” ya da “hızlı” bir yol yoktur; ancak yön gösterici bazı duraklar vardır:
- Olanı netleştirmek:
Affetme, yaşananı küçültmeden ya da gerekçelendirmeden, olduğu hâliyle görmeyi gerektirir. “Ne oldu?” sorusu, “Neden böyle oldu?”dan önce gelir. - Etkisini ayırmak:
Davranış ile davranışın sende yarattığı etkiyi ayırmak, yükün kişisel alana sızmasını sınırlar. “Beni en çok ne yordu?” sorusu bu ayrımı görünür kılar. - Hesabı kapatma niyetini tanımlamak:
Affetmek, unutmak değildir. Zihinsel olarak dosyayı açık tutmama niyetidir. Bu niyet, ilişki sürse de sürmese de mümkündür. - Sınırı korumak:
Affetme, sınırları kaldırmayı gerektirmez. Aksine, çoğu zaman sınır netliğiyle mümkün olur.
Bu ipuçları sorunu çözmez; ancak kişinin kendi duygusal alanını korumasına yardımcı olabilir.
BİREYSEL DANIŞMANLIK SÜRECİNDE BU NASIL ELE ALINIR?
Bireysel danışmanlık sürecinde affetme, karşı tarafın ne yaptığı üzerinden değil; kişinin kendi iç dünyasında ne taşımaya devam ettiğini anlamak üzerinden ele alınır.
Bu süreçte genellikle:
- Yaşananın kişinin hayatında hangi anlamı aldığı,
- Öfke, kırgınlık ve hayal kırıklığının nasıl iç içe geçtiği,
- Affetme isteği ile sınır ihtiyacının nasıl dengelenebileceği,
- “Devam etmek” ile “hesabı kapatmak” arasındaki fark güvenli bir zeminde çalışılır.
Amaç, kişiyi affetmeye zorlamak değildir.
Amaç, affetmenin kendi iç yükünü hafifletip hafifletmeyeceğini birlikte anlamaktır.
Bazı kişiler için bu süreç, affetmeye yaklaşmayı sağlar.
Bazıları için ise affetmeden de içsel bir kapanışın mümkün olduğunu fark ettirir.
Affetmek bir erdem yarışı değildir.
Zorunluluk hiç değildir.
Affetme, bazen içten içe şu cümleyle başlar:
“Bunu artık taşımak istemiyorum.”
Bu cümle, karşı taraf için değil; kişinin kendi ruhsal alanı için söylenir.
Ve bazen, bu alanı korumayı öğrenmek, yalnız başına değil; daha düzenli ve güvenli bir eşlik içinde mümkün olur.
KAYNAKÇA
- Enright, R. D., & Fitzgibbons, R. P. (2000). Helping Clients Forgive. American Psychological Association.
- Gordon, K. C., Baucom, D. H., & Snyder, D. K. (2004). An Integrative Intervention for Promoting Recovery from Extramarital Affairs. Journal of Marital and Family Therapy.
- Herman, J. L. (1992). Trauma and Recovery. Basic Books.
- Luskin, F. (2002). Forgive for Good. HarperCollins.
- Toussaint, L., Worthington, E. L., & Williams, D. R. (2015). Forgiveness and Health. Journal of Behavioral Medicine.
- Worthington, E. L. (2006). Forgiveness and Reconciliation. Routledge.
